Klein stratenboekje van Amsterdam

De klemtoon in straatnamen. Omdat ik er geboren en getogen ben beperk ik me tot Amsterdam. Het is een chaos. Er zit logica in maar die wordt standaard met voeten getreden. Het is meer een kwestie van – intuïtie? Nooit heb ik een stadgenoot in de fout horen gaan.
Trouwens, niet-Amsterdammers weten feilloos de Kalverstraat en het Leidseplein te vinden.

Hoofdregels.
Bij straten ligt de klemtoon zelden op straat.
Bij dwarsstraten altijd dwars.
Bij grachten altijd in de gracht.
Bij kaden zelden op de kade.
Bij dijken altijd op de dijk.
Bij pleinen altijd op het plein.
Maar niet altijd.

Logica: (Naam)straat; (zelfde naam doch)dwarsstraat; (zelfde naam doch)plein; (zelfde naam doch)gracht.
Herenstraat – Herengracht.
Laurierstraat – 2e Laurierdwarsstraat – Lauriergracht.
Spaarndammerstraat – Spaarndammerdijk – Spaarndammerplein.
Maar niet altijd.
Achtergracht. Er was ooit blijkbaar een Voorgracht.

Nog een logica: (naam)straat. De klemtoon valt niet op de naam. Omdat er meerdere wegen naar Haarlem leiden krijg je: Haarlemmerstraat, Haarlemmerdijk, Haarlemmerhouttuinen, Haarlemmerplein, Haarlemmerpoort, Haarlemmertrekvaart, Haarlemmerweg. Zo ook Leidsestraat, Leidseplein; Weesperstraat, Weesperplein.
De Knollendamstraat is vernoemd naar Knollendam en leidt er niet heen.

Parken en lanen.
Vondelstraat – Vondelpark.
Rembrandtlaan – Rembrandtpark.
Maar niet altijd. We hebben een Oosterpark, een Westerpark en een Zuiderpark. Spreek uit: Oosterpark, Westerpark, Zuiderpark.

Kaden.
Hobbemakade, Jacob van Lennepkade
Komt-ie: Gelderse Kade, Kostverlorenkade.

Het kan nog erger
Bilderdijkstraat – Bilderdijkkade. Dus niet Bilderdijk, zoals de dichter werkelijk heette. Hoog-haarlemmerdijks? Ja. We hebben de Zeedijk, dus waarom geen Bilderdijk?

Opsommingen.
Je hebt de Willemsstraat en de Nieuwe Willemsstraat.
Dat dácht je. De Nieuwe Willemsstraat heet dus gewoon Nieuwe Willemsstraat.
De Leidsestraat heeft een Korte en een Lange Leidsedwarsstraat. Zelfstandig gebruikt zeg je respectievelijk Korte Leidsedwarsstraat en Lange Leidsedwarsstraat.
Lijn 10 rijdt via het Leidseplein (halte Leidseplein) naar het Marnixplein (halte Marnixplein). Van daar kun je met Lijn 3 naar het Haarlemmerplein (halte Haarlemmerplein).

Bij ons in de Jordaan.
Alles gebeurt er op straat. Johnny Jordaan zong:
    ‘Op de Willemsstraat ben ik geboren…’
    ‘Ik woon op een woning, men noemt het een krot…’
Je woont op een woning op de Willemsstraat. Je loopt in/ door de Prinsenstraat en op/over de Prinsengracht. Bootjes varen daar ook op, niet in. Fietsers rijden dus ook op de stoep.
Handig weetje: Als je met je jordaankruiser op de Nassaukade vaart vaar je op het water van de Singelgracht.

Het Singel.
Je woont niet aan de Singel maar op het Singel. Het Singel heet trouwens officieel Singel. Dat lidwoord hebben we er zelf bij bedacht. Op z‘n Mokums, dus faut.

Afko’s.
Mijn vader had het over ‘de Karel Du’, één van zijn werkplekken. Hij bedoelde de Karel Dujardinstraat. De wijk Slotermeer wordt begrensd door ‘de Vlugtlaan’ (Burgemeester de Vlugtlaan). En homo’s gaan uit in ‘de Reguliers’ (Reguliersdwarsstraat).

Een zijstraatje: gebouwen.
Pauluskerk, St-Nicolaaskerk.
Ja hoor: Westerkerk, Westertoren; Monelbaenstoren; Zuiderkerk; Nieuwe Kerk; Ronde Lutherse Kerk.
Van Gogh-museum, Tropenmuseum, Verzetsmuseum.
(…): Rijksmuseum.

– Ik sta op de Prinsengracht, hoek Herenstraat, en jij?
In de Leidsestraat en Henk inmiddels op de Wibautstraat.

En hoe zat het ook alweer: Is de brug nou open of dicht?

BoterKaasEieren

Advertenties